1. Home
  2.   MIRT 2010
  3.   Gebieden
  4.   Landsdeel Noord
  5. 3.5 Landsdeel Noord

3.5 Landsdeel Noord

3.5.1 Karakteristieken

Kenmerkend aan Noord-Nederland is de ligging van de steden en economische kernzones in een weids en landelijk gebied. De provincies Drenthe, Fryslân en Groningen zijn, vergeleken met de rest van het land, dunbevolkt. Het landelijk gebied wordt gekenmerkt door grote, aaneengesloten open ruimtes die uniek zijn voor Nederland. De natuurlijke, landschappelijke en milieuwaarden vormen de basis voor een goed woon- en leefklimaat. Wonen en werken zijn niet gelijkmatig gespreid, maar geconcentreerd in een aantal kernzones: het Nationaal Stedelijk Netwerk (NSN) Groningen - Assen, het stedelijk netwerk Leeuwarden/ Fryslân, het regionaal stedelijk netwerk Zuid- Drenthe en de Eemsdelta. In internationale context zien rijk en regio potentie in een positie van Noord-Nederland op de as Randstad - Noord-Nederland - Noord-Duitsland - Scandinavië, de Noordelijke Ontwikkelingsas (NOA). De infrastructurele drager voor de NOA wordt gevormd door twee hoofdtransportassen voor wegvervoer, de A6/A7 en de A28/A37. Deze assen verbinden de kernzones met de (inter)nationale kerngebieden buiten de regio. Daarnaast zijn de spoorwegen, de zeehavens en de hoofdvaarweg Lemmer - Delfzijl en de daaraan verbonden binnenhavens van groot belang voor de economische ontwikkeling.

Al ruim 75 jaar is de Afsluitdijk een belangrijke primaire waterkering bij de bescherming tegen wateroverlast en overstromingen. Naast de studie naar Extra spuicapaciteit Afsluitdijk wordt in het kader van het Onderzoek Integrale Verbetering Afsluitdijk met name gekeken naar de haalbaarheid van innovatieve ambities – boven de noodzakelijke basisfunctionaliteit – zoals bijvoorbeeld duurzame energie, recreatie en toerisme en natuurontwikkeling.

Binnen de kernzones vervullen de steden Groningen, Assen, Leeuwarden en Emmen een belangrijke bovenregionale functie. In deze steden bevinden zich veel voorzieningen op het terrein van cultuur, onderwijs en gezondheidszorg. De vier steden herbergen 38% van de werkgelegenheid, tegenover 27% van de beroepsbevolking. Met name de zakelijke dienstverlening is hier geconcentreerd. Clustering van kennisintensieve economische activiteiten in steden kan de gewenste interactie tussen de kennisinstellingen en het bedrijfsleven versterken en aldus impuls geven aan de kenniseconomie. De afgelopen jaren hebben rijk en regio met succes uitvoering gegeven aan de afspraken in het kader van het Langmanakkoord. Deze afspraken waren gericht op het versterken van de ruimtelijk-economische structuur en verbetering van de bereikbaarheid van Noord- Nederland. In dat kader is er gekeken naar de mogelijkheid van een snelle spoorverbinding (Zuiderzeelijn) of een alternatief samenhangend pakket. Het kabinet heeft najaar 2007 geconcludeerd dat het structuurversterkend rendement van een hogesnelheidstrein tussen de Randstad en Noord-Nederland onvoldoende is. Daarom is gekozen voor een alternatief, het Regiospecifiek Pakket (RSP) Zuiderzeelijn. De afspraken tussen rijk en regio over de opzet, invulling en uitvoering van het RSP zijn vastgelegd in een convenant dat is ondertekend op 23 juni 2008. Met de uitvoering van dit pakket wordt het eerder overeengekomen beleid in essentie voortgezet, met inachtneming van de herijkte probleemstelling. De in het RSP afgesproken hoofdopgaven voor Noord-Nederland zijn: 

  • het versterken van de meest kansrijke economische clusters; 
  • het stimuleren van innovatie, kennis en ondernemerschap; 
  • het concentreren van economische ontwikkeling en verstedelijking; 
  • het verbeteren van de bereikbaarheid, zowel binnen de regio als van Noord- Nederland met de rest van Nederland. 

3.5.2 Nationaal Stedelijk Netwerk Groningen-Assen

De steden Groningen en Assen vormen tezamen met tien omliggende gemeenten en de provincies Groningen en Drenthe, Nationaal Stedelijk Netwerk (NSN) Groningen-Assen. Voor dit netwerk wordt ingezet op het versterken en profileren van de economische positie (nationaal en internationaal/NOA) en het behoud van de regiospecifieke gebiedskwaliteiten. Het gebied kenmerkt zich door een sterke stedelijke concentratie en een relatief weids achterland. Gekozen is voor een integrale en gebiedsgerichte aanpak voor verstedelijking en landschap. Ruimtelijk wordt ingezet op bundeling en concentratie van het wonen en werken op de zogeheten T-structuur. Deze wordt gevormd door de A7 en de A28 en het spoor. Landschappelijk zorgt het regionale programma Regiopark voor een verdere versterking van het unieke landschap in deze regio. Het programma kent de volgende vier speerpunten: water en natuur als leidraad, rood in balans met groen en blauw, landschap weer open en visie op de stadsranden.

Het NSN Groningen-Assen heeft een belangrijke economische functie. Meer dan een derde van de werkgelegenheid (circa 223.500 banen) en bijna een derde van de bevolking (circa 450.000) van Noord-Nederland bevindt zich in dit netwerk. Een miljoen mensen (ofwel twee op de drie inwoners van Noord-Nederland) is aangewezen op de hoogwaardige voorzieningen, vooral in de stad Groningen. Binnen het NSN Groningen-Assen dragen vooral de gebiedsontwikkelingen Groningen Centrale Zone en Assen FlorijnAs bij aan de verdere economische ontwikkeling en ruimtelijke kwaliteit. De gebiedsontwikkelingen Leek/Roden en Hoogezand-Zuid zijn gericht op het bieden van aantrekkelijke woon-, werken recreatiemilieus met behoud en versterking van de landschappelijke kwaliteiten.

Voor de ruimtelijk-economische ontwikkeling van het netwerk is een goede externe en interne bereikbaarheid essentieel, met name voor de verschillende gebiedsontwikkelingen. Vooral de verbetering van de T-structuur is nodig, in het bijzonder de Zuidelijke Ringweg Groningen (ZRG). De verkenning ZRG fase 2 is in 2007 afgerond. Het is de bedoeling om de afspraken over de toekomst van de ZRG fase 2 najaar 2009 vast te leggen in een formele bestuursovereenkomst. Daarbij wordt ook de verdubbeling van de N33 Assen (zuid) - Zuidbroek (inclusief aansluiting A28) meegenomen. De bereikbaarheidsstrategie van de regio is een én-én verhaal. Automaatregelen zoals hiervoor beschreven, zijn nodig vanwege de relatief sterke autoafhankelijkheid door de diffuse spreiding van de inwoners in de regio. Niettemin is daarnaast een kwalitatief hoogwaardig OV nodig om de sterke stedelijke concentraties zoals Groningen en Assen bereikbaar te houden. De regio zet daarom in op het Kolibri OV-netwerk. Kolibri staat voor een kwaliteitssprong in het regionale OV. De regio ziet een RegioTram als ruggengraat voor het Kolibri OV-netwerk, als verbinding tussen stads- en regionaal OV. Overstappunten vormen hierbij belangrijke schakels tussen de verschillende netwerken en modaliteiten. Het Kolibri OV-netwerk bestaat daarnaast uit hoogwaardige buslijnen, regionaal spoor en HOV-assen in de steden Groningen en Assen.

In de regio Groningen-Assen is sprake van een tweeledige regionale woningmarkt. Dure (transformatie)opgaven in het stedelijk gebied moeten concurreren met een ontspannen woningmarkt direct rond het stedelijk gebied. Belangrijke opgave is naast uitbreiding het kwalitatief afstemmen van bestaande woningen op woonwensen en duurzaamheidseisen. Het realiseren van een kwaliteitsimpuls voor de zogenaamde T-structuur (wonen, revitaliseren bedrijventerreinen, OV en stadsranden) en van de gebiedsopgaven Centrale zone (gemeente Groningen) en de FlorijnAs (gemeente Assen) staan centraal in de verstedelijkingsopgave voor het stedelijk netwerk Groningen – Assen.

Gebiedsontwikkeling Groningen Centrale Zone

Veel van de ontwikkelingen en transformaties in de stad Groningen zullen zich de komende jaren afspelen in de Centrale Zone. De Centrale Zone is gericht op de herontwikkeling van verouderde (haven) industrieterreinen tot een nieuwe stedelijke as voor wonen, werken en voorzieningen. Het project beoogt ook het verbeteren van de verbinding tussen Meerstad en de Groningse binnenstad en van de bereikbaarheid van deze zone en het stedelijk netwerk als zodanig. Deels in samenwerking met het rijk werkt de stad Groningen aan meerdere deelprojecten in verschillende stadia van ontwikkeling: de binnenstad, spoorzone Groningen (onderdeel Programma Spoorzoneontwikkeling), het UMCG/Bodenterrein (Nota Ruimtebudget), het Europapark en het Sontweggebied (Nota Ruimtebudget). De ontwikkeling van de Centrale Zone wordt daarnaast versterkt door het bedrijventerrein Westpoort aan de westzijde van de stad. De ontsluiting van dit bedrijventerrein over water is gebaat bij de in gang gezette verbetering van de hoofdvaarweg Lemmer - Delfzijl.

Gebiedsontwikkeling Assen FlorijnAs

De FlorijnAs is het koersbepalende ontwikkelingsprogramma voor Assen. Het is een integraal programma waarbij de projecten langs de noordzuidas van Assen in onderlinge samenhang worden bekeken. Het gaat daarbij om de gebiedsontwikkeling Assen-Zuid (TT circuit, kennis, zorg en recreatie), de herstructurering van het stationsgebied (stedelijk verkeersknooppunt) en de herontwikkeling van het Stadsbedrijvenpark (stedelijk wonen en werken). De FlorijnAs beoogt deze onderdelen fysiek en functioneel met elkaar te verbinden. Voor Assen-Zuid is inmiddels een integraal ontsluitingsprofiel opgesteld (onderdeel Bereikbaarheid Assen).

Meer informatie

3.5.3 Stedelijk netwerk Leeuwarden/Fryslân

De steden in de Westergozone en de A7-zone – de twee economische kernzones in Fryslân – vormen tezamen het stedelijk netwerk Leeuwarden/Fryslân. Leeuwarden, Harlingen en Franeker zijn de steden in de Westergozone. Drachten, Heerenveen, Sneek en Joure vormen de steden binnen de A7-zone. De gemeenten in beide zones herbergen de helft van de Friese arbeidsplaatsen en een derde van de Friese inwoners. Leeuwarden en de overige steden binnen de beide kernzones liggen als vitale steden te midden van een aantrekkelijk landelijk gebied. De provincie en de betrokken gemeenten voeren een beleid dat is gericht op het concentreren van woningen en werkgelegenheid in deze steden. Leeuwarden neemt daarbij de centrale positie in als hoofdstad en concentratiepunt van voorzieningen en arbeidsplaatsen. Van de Friese werkgelegenheid is 25% in Leeuwarden gevestigd. Ruim 56% van de arbeidsplaatsen in Leeuwarden wordt ingenomen door werknemers van buiten de gemeente. Leeuwarden is het belangrijkste Friese centrum van dienstverlening, onderwijs en zorg. Het LOG Berlikum biedt mogelijkheden voor een geconcentreerde ontwikkeling van de glastuinbouw in de regio.

De Westergozone en de A7-zone vormen essentiële schakels in de NOA. Het verbeteren van de bereikbaarheid van Sneek (A7 Rondweg Sneek), Joure (A6-A7 Knooppunt Joure) en Harlingen (N31 Harlingen) leveren hieraan een belangrijke bijdrage. Het aanpakken van de knelpunten op de hoofdvaarweg Lemmer - Delfzijl draagt bij aan een verbetering van de bereikbaarheid van het gebied over water. Daarnaast kijkt de regio ook naar de aanleg van de spoorlijn Heerenveen - Drachten - Groningen om zo de OV bereikbaarheid van het gebied te verbeteren.

In de stadsregio Leeuwarden is sprake van een relatief ontspannen woningmarkt. Wel is er een verschil tussen Leeuwarden en de andere vijf gemeenten. Leeuwarden kent nog spanning op de woningmarkt, in de andere gemeenten binnen de stadsregio is sprake van een zeer ontspannen woningmarkt. Belangrijke opgave in de stadsregio is het kwalitatief afstemmen van bestaande woningen (zowel van een corporatie als particulier) op woonwensen en duurzaamheidseisen. Herstructurering van de bestaande woningvoorraad en woonomgeving, transformatie van (toekomstige) krimpregio’s, herstructurering/revitalisering bedrijventerreinen en gebiedsgerichte ontwikkeling van stedelijke bundelingsgebieden staan dan ook centraal in de verstedelijkingsopgave voor Leeuwarden/Fryslân.

Gebiedsontwikkeling Leeuwarden Nieuw Stroomland

In samenhang met het verbeteren van de bereikbaarheid en het versterken van de kenniseconomie van Leeuwarden, is de gebiedsontwikkeling van Nieuw Stroomland aan de zuidwestzijde van Leeuwarden speerpunt in de ontwikkeling van deze stad. Bij alle ontwikkelingen in dit gebied staat duurzaamheid centraal. Kennis op het gebied van water en energie kan hier worden toegepast en verder ontwikkeld. Onderdelen van dit project zijn de ontwikkeling van de Zuidlanden (wonen, werken, voorzieningen), herstructurering van bestaande bedrijfsterreinen, nieuwe duurzame bedrijvenparken, uitbreidingsgebieden voor diensten en hoogwaardige functies en landschapsontwikkeling. Van belang voor de gebiedsontwikkeling zijn de N31 Leeuwarden en de realisatie van station Werpsterhoek (onderdeel Bereikbaarheid Leeuwarden).

Meer informatie

3.5.4 Regionaal stedelijk netwerk Zuid-Drenthe

Het regionaal stedelijk netwerk Zuid-Drenthe omvat de Drentse gemeenten Emmen, Coevorden, Hoogeveen en Meppel en de Overijsselse gemeenten Hardenberg en Steenwijkerland. De regio heeft bijna 325.000 inwoners en er zijn circa 100.000 arbeidsplaatsen. Emmen is de tweede grootste gemeente van Noord- Nederland met bijna 110.000 inwoners. De ruimtelijk-economische as van Zuid-Drenthe kent een sterk multimodaal karakter. De A28/ A37 is hiervan een belangrijke drager, evenals de spoorlijnen Zwolle - Emmen, Coevorden - Duitsland (Bentheimer Eisenbahn), de Hanzelijn en de regionale spoorlijn Mariënberg - Almelo, de hoofdvaarweg Meppel - Ramspol en de regionale vaarweg Almelo - Coevorden. Dit logistieke netwerk van spoor-, water- en wegverbindingen is essentieel voor de verdere ontwikkeling van Zuid-Drenthe als onderdeel van de NOA en is van belang voor een goede interne en externe bereikbaarheid voor heel Noord-Nederland. Met het gereedkomen van de A37 tussen Hoogeveen en de Duitse A31, onderdeel van de E233, heeft het netwerk een belangrijke internationale impuls gekregen.

Emmen is de grootste industriestad van Noord-Nederland en heeft een belangrijke verzorgingsfunctie voor een groot gebied. Modernisering en diversificatie van de economie zijn belangrijke opgaven. Aan de zuidoostkant ligt een grote industriële concentratie (bedrijventerrein Bargermeer (Bahco) met 600 hectare). In Bahco fase 3 wordt volgens de volgende vier lijnen gewerkt aan de realisatie van een dynamisch werklandschap: dynamisch werklandschap met publiek-private sturing, mobiliteit en bereikbaarheid, duurzame kansen verzilveren (= innovatie) en netwerken voor kennistransfer en parkmanagement. Aan de zuidwestkant breidt Emmen uit met de woonwijk Delftlanden en de ontwikkeling van station Emmen-zuid als regionale vestigingslocatie voor kantoren en bedrijvigheid. Het LOG Emmen biedt ruimte om de aanwezige glastuinbouwactiviteiten flink uit te breiden. Belangrijkste gebiedsontwikkeling is Emmen centrum.

De stadsregio Emmen heeft een ontspannen woningmarkt; er is geen kwantitatief woningtekort. Wel is er een omvangrijke kwalitatieve vraag. Emmen heeft een grote naoorlogse woningvoorraad waarvan de kwaliteit niet aansluit bij de (toekomstige) behoefte. De duurzame gebiedsontwikkeling van Emmen Centrum (prioritair project), de verdere ontwikkeling van werklocaties (onder andere glastuinbouw, Bahco fase 3), de herstructurering van de bestaande woningvoorraad en de verbetering van Spoorverbinding Emmen- Zwolle staan centraal in de verstedelijkingsopgave voor de stadsregio Emmen.

Gebiedsontwikkeling Emmen centrum

Het dierenpark Emmen behoort met 1,3 miljoen bezoekers per jaar tot de topattracties van Nederland. Om te kunnen blijven voldoen aan de steeds hogere eisen die aan topdierentuinen worden gesteld, is een verhuizing van het dierenpark onontkoombaar. Het project Gebiedsontwikkeling Emmen Centrum is gericht op de herontwikkeling van de binnenstad (nieuwe woonlocaties, specifieke werklocaties en leasure-voorzieningen) in combinatie met uitplaatsing van het dierenpark vanuit het hart van het centrum naar de westkant van het centrum. Aldaar wordt een nieuw Belevingspark annex Stadstheater ontwikkeld. Naast mogelijkheden om het centrum te herontwikkelen, biedt dit ook kansen om de regiofunctie van Emmen te versterken en af te stemmen met de andere onderdelen van het Masterplan Emmen Centrum (herstructurering bedrijventerrein Bargermeer, ontwikkeling van grootschalige zorgvoorzieningen). Provincie Drenthe en gemeente Emmen werken nauw samen bij de planvorming voor dit grootschalige project. Het rijk (VROM) faciliteert daarbij.

Meer informatie

3.5.5 Eemsdelta

In de Eemsdelta loopt een groot aantal initiatieven, gericht op het behoud van de natuurwaarden van het Eemsestuarium enerzijds en havenontwikkeling (Eemshaven, bedrijventerrein Oosterhorn/Delfzijl) en energieactiviteiten (Eemshaven) anderzijds. De energie- initiatieven zijn gericht op de bouw van een LNG-terminal, de aanlanding van de NorNedkabel, de bouw van windmolens en energiecentrales en onderzoek naar de mogelijkheden van afvang, transport en opslag van CO2 (VROM, intentieverklaring met NUON en provincie) en infrastructurele randvoorwaarden voor de energieactiviteiten. Dit past uitstekend in het concept ‘Energy Valley’, waarmee Noord-Nederland zich profileert.

Het is voor het bestaande bedrijfsleven (chemie, energie en logistiek) van groot belang dat de Eemsdelta door internationale samenwerking en goede achterlandverbindingen scherp wordt gepositioneerd in relatie tot de NOA (Noordelijke Ontwikkelingsas). De economische ontwikkelingen in de chemie en de energiesector zullen namelijk hoge eisen stellen aan de (energie)infrastructuur van en naar het havengebied. Daarnaast is een regionale kwaliteitsimpuls nodig voor de stedelijke functie van Delfzijl/Appingedam vanwege demografische ontwikkelingen. Voor een goede aanvoer van benodigde grondstoffen via zee bekijkt VenW in een planstudie de verruiming van de vaargeul Eemshaven - Noordzee. De opwaardering van de hoofdvaarweg Lemmer - Delfzijl is zowel van belang voor de bereikbaarheid van de regio Delfzijl, als ook voor Noord-Nederland in totaal. Vanwege de zeespiegelstijging wordt extra aandacht geschonken aan de kustverdediging.

Meer informatie

Overzichtkaart
MIRT Projectenboek 2010

Hoofdmenu

Servicemenu